Duela astebete Mazatenangon izan nintzen, Guatemalan, nire lanaren baitan CODECA erakunde nekazari-indigenarekin garatzen dugun lankidetza proiektu bati esker; ez zen nire kabuz egindako turismo-bidaia bat. Ez nekien nola kontatu esperientzia, gero ulertu nuen kontua ez zela kontatzea, baizik eta entzutea.
Martxoaren 8a, Guatemalako lurralde desberdinetatik iritsitako emakume indigena nekazariz inguratuta bizi izan nuen. Asko ez dira eskolatik pasatu, askok ama-hizkuntza hitz egiten dute batez ere: k'iche', q'eqchi', mam… eta gaztelania ia ez. Baina hitza hartzen dutenean, horrek guztiak ez du axola. Bata bestearen atzetik 300 emakume baino gehiagoren aurrean altxatzen ziren, funtsezkoaz hitz egiteko: duintasuna, errespetua, eta lurraren, gorputzen, familien eta komunitateen defentsa.
Ez da epikoa, ez apartekoa haientzat. Bere bizitza da. Munduan egoteko duten modua da. Eta hor bada indar bat apaingarririk eta itzulpen perfekturik behar ez duena. Batzuetan, kanpotik, "ahotsa behar dutela" esaten da, eta horrek, oraindik inertzia koloniala dakar, sinestarazten diguna norbait etorri behar dela lehendik dagoena ematera. Baina, agian, espazio hori okupatzen saiatu gabe entzuten jakitea da falta dena: aurrez aurre dutena ez sinplifikatzea, haien erresistentzia ez idealizatzea eta haien defentsak gu ere inplikatzen gaituen mundu bati buruz hitz egiten duela ulertzea.
Leku horretan ikusi ahal izan nuen, hurbiletik, duintasuna nola antolatzen den elkarrekin eraikitzen denean. Eta horrek ez du urruneko begirada bat behar, baizik eta aitortza.