Zuhaitz-etxea. Nola sortu zen egitasmoa?2001ean sortu zen. Orduko alkateak, Camino Mendiluzek, kultur etxe berrirako lan bat eskatu zidan. Dora Salazar eta Koldoren lanak bazituzten eta nire pieza bat nahi zuten. Pieza bat aurkezteko baino, egitasmoa aurkezteko garai egokia zela ikusi nuen. Egitasmoa in situ egitea interesgarria iruditu zitzaidan; Altsasun, toki jakin baterako zerbait zehatza egitea. Egitasmoan pentsatzen hasi nintzenean, uste dut aldi berean sortu zela, zuhaitz-etxea egiteko asmoa eta niretako enigmatikoa zen espazio bat berreskuratzeko asmoa, Gobernadorearen lorategia, Domingo Lunbier eskolen atzean zegoena, hain zuzen. Lorategia beti itxita egoten zen eta utzita zegoen lorategi botanikoa zirudien. Pentsatu nuen lorategi horretarako zerbait egiten banuen, hura zabaltzea izanen zela, berriro balioa ematea. Horrek kultur etxearen kokalekuari ere erreferentzia egiten zion. Beraz, ez nuen bakarrik tokian pentsatzen. Nirekin ere bazuen zerikusia. Egitasmoa egin zen, baina balda batean gelditu zen, ez dakit zergatik. Zuhaitz-etxea 7 urtez bazterrean gelditu da, Unairen bidez (egungo alkatea) elkarte batek egitasmoa beste kokapen batean jartzea proposatu zuen arte. Kokapen berria Dantzaleku zen. Egokia iruditu zitzaidan. Liluragarria iruditu zitzaidan bat-batean lorategi "artifizial" batetik naturara pasatzea. Egitasmoak aurrera egin zezakeela uste nuen. Nola egin aztertzen hasi ginen eta arazo tekniko ugari sortu ziren. Gauzatzerakoan ez nuen soilik diseinua egin behar, baizik eta lantalde batekin lan egin behar nuen. Jose Fontan arkitektoarekin lan egitea planteatu zen. Harekin egitasmoaz hitz egiten eta zein aukera eta zailtasun (ugari) zeuden aztertzen hasi ginen. Azkenean, egitasmoarekin aurrera egitea erabaki genuen. Bi astetarako egitasmoa planteatu genuen. Baina ezinezkoa izan da. Azkenean bi hilabete eman ditugu lanean zuhaitzean. Pieza neurrira egin behar izan dugu, ez soilik obra kontuan hartuz, baizik eta hurbileneko zuhaitzarekin erlazioa izan zezan. Horretan denbora asko eman dugu. Zuhaitza aukeratzearena ere hor dago. Nik, jakina, ez nuen zuhaitza aukeratu. Mendi-ingeniari bat etorri zen eta harekin zuhaitzak begiratzen egon ginen. Hasiera batean etxeak sihetsera begira zezala nahi genuen; ez zedila zuhaitzen artean ezkutatuta gelditu; izan zezala espazio ireki bat. Gauza handia litzateke. Baina inguruan zeuden zuhaitzak ez ziren egokiak. Azkenean zuhaitz hori ikusi genuen, adaburu oso altua duena eta ingeniariak esan zuen egokiena izan zitekeela, zainak oso sakonak baitzituen. Hala eta guztiz ere, ez zen proposatu pisu guztia arbolari ematea. Ikus daitekeenez eskailera da zamaren zati handiena eusten duena. Konpentsatuta dago. Zuhaitzak, esaterako, heren bat jasaten du eta gainontzekoa eskailerak. Beraz, ideia zurea da eta profesionalen laguntzarekin garatu duzu. Bai. Ezinbestekoa da. Batez ere arkitektura lan bat egin behar duzunean. Nik kontzeptu eskultoriko eta arkitektonikoekin lan egiten dut. Eskulturari erabilera ematerakoan, ideia hori arkitektonikoago bihurtzen da. Obra, zentzu horretan, arkitektura nahikoa borobila da. Oso interesgarria iruditu zait. Ez da lehen aldia. Zinemako gauzetan edo pieza konplexu bat landu behar duzunean profesionalekin lan egiten duzu: bideo arlokoak, edo kasu honetan bezala, arkitektonikoa. Kokapenez aldatuta, zer transmititzen du orain Zuhaitz-etxeak? Arte publikoko pieza bat da. Beraz, ikuslearen inplikazioa ezinbestekoa da. Haur-espazio bat berreskuratzeko planteatu da proiektua eta horrek gauza asko planteatzen zituen. Ez soilik haur-etxea, eta argi utzi nahi dut ez dela haurrendako etxe bat, publiko guztiendako da. Baina jatorrizko ideiak haur-ideia batean du sorburua, espazio horren berreskurapenean. Aldi berean, zerikusia du garai hartan ni Altsasun bizitzen ari nintzenarekin. Niretako paisaia publikoa eta hiri-paisaia gauza bera ziren. Erraztasun berarekin mugitzen nintzen mendian eta hemen zegoen industrian. Fundizioak, FASA, "guantes", "vagones" ziren Altsasuko industriak eta niretako horiek ziren tokiak. Paisaia industrialek eta naturalek modu berean funtzionatzen zuten niretzat. Moduren batean, hori berreskuratzean, desagertu den industria patrimonioaren ideia ere azpimarratu nahi dut pixka bat. Altsasun ia gehiena desagertu egin da: ez da tximiniarik kontserbatu, ezta vagones ondoan zegoen elektrika pabilioi zoragarria... Horrekin ere, neurri batean, galdutako espazio hori aldarrikatu nahi da. Berreskuratzeko aukera. Esaterako, pena handia ematen dit izkina egiten duen 50eko hamarkadako gasolindegiak. Zoragarria da. Uste dut galdua dagoela, ezinezkoa izanen dela berreskuratzea. Baina gustatuko litzaidake. Uste dudalako Altsasu beraren memoriaren zati dela. Obra honekin haur garaiko memoria berreskuratzen duzu. Zuk, gainontzekoen moduan ere, txabolak eginen zenituelako, ezta?Bai. Baina distantziarekin. Halako egitasmoak planteatzerakoan ez dut soilik ideia erromantiko, naif xamar bat buruan. Ez. Ideologia akto bat ere badago, askatasunaren ideia ere badagoelako. Bakoitza bere etxean bizi zen, komunitatean, familiaren arau eta legeen arabera. Baina, batzuetan, familiatik aparte zerbait sortzerakoan, askatasun moduko zerbait bizitzeko aukera zegoen, oso gauza interesgarria. Espazio publikoaz hitz egin duzu. Jendeak jada bere arrastoa utzi du etxean. Egitasmo honen beste gauzetako bat da proiektu irekia dela. Pentsatua zegoen. Ez soilik ikusleak espazioa, paisaia aditzeko toki bat bezala erabil dezan, baizik eta bertan parte hartzeko ere. Modu askotara parte hartu daiteke: han beste batzuekin topo egitean sortzen den erlazioarekin, zure marka txikia utziz... Paretak jendeak idatzi dezakeenaren arbela modukoak dira. Klasikoa ere bada hori. Bai, imaginarioaren zati da. Egitasmoa planteatzean ez da soilik kanpoko zerbait bezala planteatzen, barruko zerbait bezala ere. Hemen erabiltzailearen "interferentzia" bat, parte hartze bat izanen da, modu askotakoa.Egitasmora bueltatuz, negu ederra pasa duzue!Zortekoak izan gara. Halakorik ez dut Altsasun ezagutu. Bi hilabetetan uste dut bi egunetan egin zuela euria. Hori bai, hotza handia pasa dugu, 4 gradu zero azpitik. Eta baldintza horietan lan egin beharra zegoen. Baina elurrik ez da izan eta eguraldia alde izan dugula esan dezakegu. Obra lekuan egotearen zale zara? Zuzentzera mugatu zintezke?Zuzentzea ez da nire lan ohitura. Inplikatuta bazaude, inplikatuta zaude. Inplikazio horrek han lanean egon beharra dakar. Arkitektoa beste edozeinen moduan lanean ari zela ikusteak egitasmoarekin aurrera egiteko energia moduko bat ematen zidan. Begiratoki, kultur elementu, espazio ireki, naturan egindako instalazioa... Definizio pila jaso ditu Zuhaitz-etxeak. Denetarik pixka bat du. Begiratoki gisa funtzionatzen du. Baina baita topaleku gisa ere. Instalazio moduko bat ere bada. Kultur elementuekin funtzionatzen du. Kultur elementu horiek adjektibo asko izan ditzake. Nahi duzuna. Izena bezala da. Izen bat emateko eskatu zidaten eta nik oso izen orokorra jarri diot: zuhaitz-etxea. Baina, nik uste, izena herriak berak emanen dio. Uste dut dagoeneko eman diotela. (Barre egiten du). Espazio publikotan lan gehiago dituzu?Aurrenekoa da. Uste dut ez naizela hain publikoak diren aspektuekin lan egiten duen artista. Zeren, zure berezitasuna irudia da: bideo artea, pintura, marrazkiak...Pintura ez dut aspaldi landu. Baina bai, mugimenduan dagoen irudiekin asko lan egiten dut. Orain 3 dimentsiotako animazio kontuekin nabil gehiago. Denbora asko eskatzen du. Lanari eskaintzen diozun denboragatik frustrantea bada ere, gero esker onekoa da emaitzak oso interesanteak direlako. Diziplina honetan eroso sentitu zara?Bai, ongi moldatu naizen lantaldea sortu dudalako. Hori ezinbestekoa da. Elkarlanean ari zarenean garrantzitsua da ez soilik zuk ideiak ematea, baizik eta jasotzea ere. Arkitekto eta zurginaren iradokizun guztietara zabalik egon naiz. Maketaren nahikoa antzekoa bada ere, arian-arian lan egin behar izan da. Sortutako zailtasunei uneoro eman behar zitzaien erantzuna. Hori oso interesgarria izan dela uste dut. Guztiendako. Bai niretako, bai haiendako, laguntasun sendoagoa sortu da. Teknologia ezberdina bada ere, Zuhaitz etxearena eta 3 dimentsioetakoa esku lana izaten jarraitzen du3 dimentsiotakoa, alde horretatik, oso plastikoa da. Erreminta aldatu bada ere, niretako ordenagailua beste lan tresna bat da. Azkenean nire gustura moldatzen ditudan forma geometrikoekin lan egiten dut. Ordenagailuak duen alde birtuala kasu honetan fisikora pasa da. Oso interesgarria da gauza fisikoekin lan egitea. Ez soilik objektu mailan, espazio mailan ere. Gero interbentzioa: non egon behar duen kokatuta; naturarekin nola jokatu edo zer interakzio izanen duen. Niretako interakzio jardun horretan garrantzitsua zen zuhaitzarekiko errespetua izatea. Horregatik ez da ez hiltzerik ez bestelakorik erabili. Zuhaitza inguratzen duten gomadun aro batzuk jarri dira. Goma horrek zuhaitzari hazteko bidea emanen dio. Aurretik ere arkitekturaren inguruan lan egin izan duzu. Guztietan arkitekturaren erreferente bat dago. Elementu arkitektonikoak dira, baina ez dira bizitokiak, ohartzen bazara, guztiak pasa-toki modukoak dira. Komunikazioa eta garraioa. (Begoñako) igogailuaren ideia enkontru eta desenkontruena da. Azkenean han ez delako inor bizi, garraiobide gisa erabiltzen dute. Gauza bera New Yorkeko zubiekin ere. Zubiak lotura arkitektura dira. Baina, aldi berean, igarotze-arkitektura mota horrek espazio metaforiko ideia sortzeko aukera ematen du, niri interesgarri iruditzen zaidana. Enkontru historiko eta kulturala ematen diren tokiak. Nik uste ideia horren inguruan garatu dela egin dudan arkitektura lan guztia. Moises Perez de Albeniz galerian egin nuen obra bezala. Galeriarako sarrera eskailera batekin tapatu nuen. Hori pentsa bazitekeen ere, eskailerak ez zuen eten bat sortzen. Espazioa altura batetik ikusteko aukera ematen zizun eta, aldi berean, pasa sentsazioa ematen duen zubi baten proiekzioa ikusi. Zubiaren bidez bi espazioen konexioa egiten zen. Eta, gero ere, zubia batasun modu gisa. Naturan kokatutako lana. Baina orain arte, hiri girokoak izan dira zureak. Bai. Elementu kulturalagoekin lan egin dut, hurbilagokoekin. Ez dut banaketa horretan pentsatu. Imaginarioaren ideiaren gainean aritu naiz. Imaginario hori ikonografia zinematografikotik edo, baita, artearen mundutik sortu ahal izan da. Eta kasu honetan haur imaginariotik. Beraz, sustraietara bueltatzetik ezer gutxi.Horrela ere uler liteke. Nik uste dut obra batek edozein interpretaziora zabalik egon behar duela. Kasu honetan, zuhaitz bat, etxea eusten duen oinarri dena, baina etxe barruan ere dagoena. Natura kanpoan edo barruan, ideia interesgarria iruditzen zait. Batez ere, naturarekiko errespetu ideia dagoenean, hor ere jatorrira bueltatzeaz hitz egiten ari dela uste dut. Baina ez dut zerbait erradikal gisa planteatzen. Orain dugun jarrera kulturalean inplizituki dagoela uste dut. Batez ere, orain, gure inguruarekin jarrera delikatuagoa dugunean. Txikitzen ari baikara. Kontzientzia badago, baina...Ekonomia da guztia mugitzen duena. Ezta ideologiak ere. Horretara zigortuak gaude. Obra mustu egin da. Baina egite bera beste obra bat da?Baietz uste dut. Etxea "azken emaitza" da, baina niretako egitasmoa ez zen etxea, bukaera bezala, baizik eraman den prozesu guztia. Egitasmoa egin, hura gauzatu, lan egiteko lantaldea opatu... Eta obrak, nik uste, interesgarriak diren emaitzak dituela, erabiltzen ari direlako. Horregatik erakusketa?Etxea egitasmoa bazen ere, prozesu guztia ikusteko konpromisoa nuen. Argazkiak, planoak, Javi Galianok egindako dokumentala. Piezaren eraikuntza prozesu guztia ikusten da, arkitektoa, zurgina eta pasieran zeudenei egindako elkarrizketak daude. Bideoak erakusketari ere interesa ematen diona dela uste dut. Jendaurrean guztia xehatzea?Ez. Oraingo hizketaldi honen modukoa da. Lan prozedurez hitz egitea da. Ez du inolako misteriorik. Azkenean talde lana. Erakusketak ekarpena eginen dio obrari?Hau ongi planteatuta dago, ez delako soilik erakusketa. Tailerrak ere izanen dira eta oso interesgarriak dira. Horietan, ez da etxearen prozesuaz bakarrik hitz eginen, inguruaz ere hitz eginen da. Oso ongi egonen dela uste dut. Zentzu horretan erakusketa hau pedagogikoa ere bada. Hilabete honetan hemen sortuko dena ez soilik erakusketarekin, tailerrekin ere, positiboa izanen dela uste dut. Jendearengana iristeko pedagogikoagoa izan behar da, edo ez?Obraren arabera. Ezin da orokortu. Kasu honetan horretarako aukera izan dut. Beste obra batzuetan ezin da pedagogia mailan aritu, esaterako, lanari zentzua bilatzen. Obrak berak berez du. Gauzen zentzua aldatzen doa unearen arabera. Testuingurua oso garrantzitsua da lan bat egiten denean. Testuingurua, ez soilik komunitate mailan, baizik eta uneko gizarte eta kultur mailan. Jendeak pistak eskatzen dituelako galdetu dizut.Ba jarrai dezala pistak eskatzen. Pistak eskatzen badituzte interesa dutelako da. Beraz, aurrera. Bukatzeko, lanarekin gustura gelditu zara?Eztabaida asko izan da piezaren inguruan. Jendea, onerako eta txarrerako, obraz hitz egiten entzun dut. Hori oso interesgarria iruditu zait. Hori obraren zati ere bada. Niretako, pieza egin ondoren, batzuk alde eta beste batzuk kontra daudela jakiteak proiektua bera aberasten du. Obra beraren perspektibak zabaldu egin ditu. Ez da etxean gelditu, komunitatean sartu da.