Nafarroako Gobernuaren Errekonozimendu eta Erreparazio Batzordeak, 19/2019 Foru Legearen babesean, funtzionario publikoek eta eskuin muturreko taldeek motibazio politikoko biktima direla aitortu die 81 pertsonari, 65 2025ean eta 16 aurtengo lehen hiru hilabeteetan. Biktima horiei aitortza egiteko ekitaldi publikoa antolatu zuen foru administrazioak Iruñeko Baluarten atzo, apirilak 15. Aitortza jasotakoen artean hamalau sakandar zeuden: Florentino Beraza Gastesi, Santi eta Juanjo Agirre Galartza, Manuel Azkagorta Agirre, Iban Verdugo Markotegi, Xabier Flores Bengoetxea,Polentzi Goikoetxea Barandiaran, Jon Patxi Arratibel Garziandia, Purificacion Galarza Ochoa, Carlos Turumbay Andueza, Avelino Gonzalez Fernandez, Josu Rubio Mendiluze, Victoriano Lopez de Goikoetxea Bengoetxea eta Ramon Lopez Cid. Guztiek torturak jasandakoak.
Ekitaldian, biktima gisa errekonozitutako pertsonez aparte, senitartekoekin eta haien ingurune hurbilenarekin batera, motibazio politikoko indarkeria jasan duten pertsonen eskaerak aztertzen ari diren Errekonozimendu eta Erreparazio Batzordeko kideek parte hartu zuten. Nafarroako hainbat erakundetako ordezkariak ere izan dira (Gobernuko kideak, Foru Parlamentukoak, Arartekoa, Toki Entitateak, unibertsitateak, sindikatuak...), baita giza eskubideen arloari lotutako elkarteak ere. Ekitaldiak Kukai Dantza taldearen laguntza artistikoa izan zuen.
Biktimen esanak
Aitortza jasotako biktimen izenean Txaro Etxetxipiak hartu zuen hitza. Bere historia pertsonalari errepaso labur bat egin zuen: bitan atxilotu zuten, lehena 18 urterekin 1976an. Bere esperientziatik haratago ere joan zen, ekitaldiak aipatzen zuen aldian aitortuak izan diren 81 pertsonen eskubideen urraketak aipatzeko. Esan zuenez, egoera horiek gutxienez 2011ra arte luzatzen dira.
Etxetxipiak egiarako "bide kolektibo" horretan jarraitzeko deia egin zuen. "Eskerrak eman nahi dizkiet bide honetan beren hondar alea jarri duten pertsona guztiei, eta animatu nahi ditut arrazoi bategatik edo besteagatik pauso hori ematera animatu ez diren pertsonak". Etxetxipiak esan zuenez, "pauso txikiak dira, eta ziur aski ez dira nahikoak, baina egiaren bidean, guztion egiaren bidean, jasan dugun sufrimenduaren egiaren bidean, bide horrek, nahiz eta osatugabea izan, merezi duela uste dut", nabarmendu zuen Etxetxipiak. Eskaera batekin itxi du bere hitzaldia: "Beste inon, inoiz, inori gerta dakion”.
Gobernuaren esanak
Lehendakariordea biktimei zuzenduz, adierazi zuenez, "prozesua oso luzea izan da, oztopoz betea eta, neurri batean, osatu gabea zuetako askorendako. Baina, zalantzarik gabe, prozesu sendagarria gertatzen ari da gertatu zena urte askotan ezkutatzen duen gizarte batendako, neurri batean ere justifikatzen ez zuenean. Gure lurraldean desoroimen lan aktibo oso garrantzitsua egin delako".
Ollok giza eskubideen defentsaren alde egin zuen, errespetuan ez ezik, eskubideen defentsan ere oinarrituta. Hainbeste gauza zalantzan jartzen diren mundu batean eskubide horiek "nola lortu ziren gogoratzea demokraziaren erronka garrantzitsuenetako bat izan daiteke. Garai nahasietan, beti eutsi behar zaie printzipioei eta etikari. Hori da iparrorratz onena elkarbizitzaren motor eta helmuga izan behar duen norabide bati eusteko. Egia partekatua baita bizikidetza iraunkorrerako oinarri posible bakarra". Gaineratu zuenez, "hirugarren ekitaldi hau etorkizunarekiko konpromisoa da. Iragana ezagutzen dugu biharkoa blindatzeko. Zuen duintasuna gure demokraziaren oinarria da", esan zuen Ollok, gonbidatutako 81 pertsonei zuzenduta.
Ollok nabarmendu zuenez, "ezin dugu ahaztu 'izan zena', gertatu zitzaizuen zerbait, egin zizuetena, eta inoiz gertatu behar ez zuena. Baina hor dago. Oroitzapen indibidualetan beti eta orain gure gizartearen memoria kolektiboan, Gobernuak eta lehenik Nafarroako Parlamentuak horren alde eman den urrats honek lege- eta erakunde-arloan dakarren babesarekin".
Ahaztu gabe "indarkeria orori zilegitasuna kentzeko eta giza eskubideak defendatzeko zoru etikoa, une, leku eta testuinguru biktimologiko guztietarako baliagarria dena. Diluziorik eta parekatzerik gabe. Ezin da konpentsazio-kontakizunik onartu. Demokraziak ez du bidezidorrik onartzen. Ezta giza eskubideen defentsa ere, inkoherentziak. Egia, justizia eta erreparaziorik gabe, ezin da erronka guztiak gainditzeko gai den demokrazia eraiki edo mantendu", esan zuen Ollok.
Lehendakariordeak "gure mugetatik eta historiatik haratago begirada altxatzeko" eskatu zuen. “Zinez uste dut, munduko une honek eta testuinguruak hori eskatzen digutela. Ez bakarrik beste esperientzia batzuetatik ikasteko, latinoamerikarrak zein egiaren batzordeak kasu. Baizik eta gure atzetik datorren olatu erreakzionario global eta ukatzaileak nazioarteko sareetan lan egitera bultzatzen gaituelako, askatasunaren, giza eskubideen –bizitzarenetik eta giza duintasunarenetik hasita– eta demokraziaren gutxieneko defentsa komunarekin. Herritarren eta erakundeen arteko kontratu sozial hori indartzeko eta sendotzeko garaia da. Eta hori egungo testuinguru konplexuan egitea, egia, justizia eta erreparaziorik gabe ezin dela demokrazia bat eraiki edo mantendu ulertuta" amaitu du Ollok.
Batzordearen izenean
Martin Zabalza Errekonozimendu eta Erreparazio Batzordeko presidenteak (Memoria eta Bizikidetzako zuzendari nagusia ere bada) Batzorde horren lana goraipatu zuen. Orain arte, Gobernuak, erakunde horren txostenetan oinarrituta, guztira 122 aitortza egin dituela jakinarazi dzuen. Bestalde, ehun eskaera inguru izapidetze-fase desberdinetan daude, prozesu irekia baita.
Zabalzak nabarmendu zuenez, Batzordearen lana azpimarratu zuen, nazioarteko prozeduretan oinarritutako metodologiarekin "peritu-zorroztasuna nahitaez konplexua den froga-testuinguru batera egokitzen baitu. Ez da diskrezionalitate administratiboan oinarritutako erabakia, baizik eta koherentzia kliniko eta forentseari lehentasuna ematen dion erantzun tekniko eta zientifikoa, froga-estandar legitimo gisa ", azpimarratu zuen. "Zorroztasun profesional horren bidez biktima-izaera aitortzea", adierazi zuen Zabalzak, "soil-soilik, zuzenbide-estatu moderno batek eskatzen duen egia- eta erreparazio-konpromisoa betetzea da”.
Zabalzak esan zuenez, biktimak aitortzeko lan honek ere "balio bat ematen dio bizikidetzarako esparru publiko bati, non guztiok sar gaitezkeen. Marko hori presente dago, baina etorkizunean inork giza eskubideen urraketak ez errepikatzeko bermea ere bada. Nafarroako gizarteak giza eskubideen urraketa guztiak gaitzetsi dituelako, bizikidetza demokratikoarekin bateraezinak direlako", bukatu zuen.